tkWavefunction_H.py ダウンロード/コピー
tkWavefunction_H.py
tkWavefunction_H.py
1"""
2概要:
3 水素原子の波動関数とエネルギー準位の計算モジュール
4関連リンク:
5 tkWavefunction_H_usage
6"""
7
8#https://zenn.dev/shittoku_xxx/articles/061ad99166afcc
9
10import re
11import math
12import numpy as np
13from numpy import abs, exp, sqrt, cos, sin, arccos, arctan2, angle, pi
14from scipy.special import factorial
15from scipy.special import sph_harm, lpmv, assoc_laguerre
16from scipy.constants import physical_constants
17
18
19# 定数
20a0 = physical_constants['Bohr radius'][0] * 1e10 # Bohr半径。オングストローム単位に変換
21#a_0 = 4 * np.pi * epsilon_0 * h_bar**2 / (m_e * e**2) # ボーア半径 (m)
22h = 6.62607015e-34 # プランク定数 (J·s)
23h_bar = h / (2.0 * pi) # ディラック定数 (J·s)
24m_e = 9.10938356e-31 # 電子の質量 (kg)
25e = 1.602176634e-19 # 電子の電荷 (C)
26e0 = 8.854187817e-12 # 真空の誘電率 (F/m)
27pi = np.pi
28
29# エネルギー準位を計算する関数
30def En(n):
31 """
32 概要:
33 主量子数に対する水素原子のエネルギー準位を計算します。
34 引数:
35 :param n: 主量子数
36 :type n: int
37 戻り値:
38 :returns: エネルギー準位(eV)
39 :rtype: float
40 """
41 E = - (m_e * e**4) / (8 * e0**2 * h**2) / n**2
42 return E / e
43
44def get_orb_name(n, l, m):
45 """
46 概要:
47 量子数から軌道の名前を取得します。
48 詳細説明:
49 例として 1s や 2px などを返します。
50 引数:
51 :param n: 主量子数
52 :type n: int
53 :param l: 方位量子数
54 :type l: int または str
55 :param m: 磁気量子数
56 :type m: int または str
57 戻り値:
58 :returns: 軌道名
59 :rtype: str
60 """
61 print(n,l,m)
62 names1 = ['s'] # for l=0
63 names2 = ['py', 'pz', 'px'] # for l=1, m=-1, 0, 1
64 names3 = ['dxy', 'dyz', 'd3z2-r2', 'dzx', 'dx2-y2'] # for l=2, m=-2,-1,0,1,2
65 names4 = ['fy(3x2-y2)', 'fxyz', 'fy(5z2-r2)', 'fz(5z2-3r2)',
66 'fx(5z2-r2)', 'fz(x2-y2)', 'fx(x2-3y2)'] # for l=3, m=-3,-2,-1,0,1,2,3
67 names = [names1, names2, names3, names4]
68
69 if type(l) is str:
70 pNames = l
71 else:
72 pNames = names[l]
73
74 if type(m) == str:
75 name = l + m
76 else:
77 name = pNames[m + l]
78
79 return f"{n}{name}"
80
81def get_qnumbers(n, l, m):
82 """
83 概要:
84 軌道を表す文字列または数値から量子数の組を取得します。
85 引数:
86 :param n: 主量子数
87 :type n: int
88 :param l: 方位量子数
89 :type l: int または str
90 :param m: 磁気量子数
91 :type m: int または str
92 戻り値:
93 :returns: n, l, m の量子数の組
94 :rtype: tuple
95 """
96 qnumber_l = {"s": 0, "p": 1, "d": 2, "f": 3, "g": 4}
97 qnumber_m = {"": 0,
98 "x": 1, "y": -1, "z": 0,
99 "xy+": 1, "xy-": -1,
100 "xy": -2, "yz": -1, "z2": 0, "zx": 1, "x2-y2": 2,
101 "y(3x2-y2)": -3, "xyz": -2, "y(5z2-r2)": -1,
102 "z(5z2-3r2)": 0, "x(5z2-r2)": 1, "z(x2-y2)": 2, "x(x2-3y2)": 3}
103
104 if type(l) is str:
105 l = qnumber_l.get(l, None)
106 if type(m) is str:
107 m = qnumber_m.get(m, None)
108 return n, l, m
109
110def analyze_function(s):
111 """
112 概要:
113 文字列表現を解析し、波動関数のタイプとパラメータを取得します。
114 詳細説明:
115 例として 3dxy や 210r のような文字列を解析します。
116 引数:
117 :param s: 解析対象の文字列
118 :type s: str
119 戻り値:
120 :returns: type_str, list_of_params の形式で返すタプル
121 :rtype: tuple
122 """
123#数字だけ
124 match = re.match(r"^([+-]?\d)([+-]?\d)([+-]?\d)([cria2]+)?$", s)
125 if match:
126 n = int(match.group(1))
127 l = int(match.group(2))
128 m = int(match.group(3))
129 t = match.group(4)
130 if t is None: t = 'r'
131 return 'c', [n, l, m, t]
132
133# 3dxyのような文字列形式
134 match = re.match(r"^(\d)([a-z])([a-z]+[\-\+]?)([cria2]+)?$", s)
135 if match:
136 n = int(match.group(1))
137 l = match.group(2)
138 m = match.group(3)
139 t = match.group(4)
140 if t is None: t = 'r'
141 return 'r', [n, l, m, t]
142
143#その他
144 return 'f', [s]
145
146def get_by_type(f, rettype = 'c'):
147 """
148 概要:
149 指定された戻り値の型に応じて複素数の成分を返します。
150 引数:
151 :param f: 評価する複素数
152 :type f: complex
153 :param rettype: 戻り値のタイプ (rは実部、iは虚部、aは絶対値、a2は絶対値の2乗、cは実部と虚部)
154 :type rettype: str
155 戻り値:
156 :returns: 要求された成分と位相、または実部と虚部のタプル
157 :rtype: tuple
158 """
159 if rettype == 'r':
160 return f.real, angle(f)
161 elif rettype == 'i':
162 return f.imag, angle(f)
163 elif rettype == 'a':
164 return abs(f), angle(f)
165 elif rettype == 'a2':
166 fnorm = abs(f)
167 return fnorm**2, angle(f)
168 else:
169 return f.real, f.imag
170
171#動径波動関数:
172#kRnl = 1.0
173kRnl = 1.0 / sqrt(4.0 * pi) # integ(4 * pi * r**2 * Rnl(r)**2)で規格化
174def Rnl_if(r, n, l, Z = 1.0):
175 """
176 概要:
177 条件分岐による解析的な動径波動関数を計算します。
178 引数:
179 :param r: 距離
180 :type r: float または ndarray
181 :param n: 主量子数
182 :type n: int
183 :param l: 方位量子数
184 :type l: int
185 :param Z: 原子番号 (デフォルトは1.0)
186 :type Z: float
187 戻り値:
188 :returns: 動径波動関数の値 (サポート外の場合はNone)
189 :rtype: float または ndarray
190 """
191 rho = 2 * Z * r / n / a0
192 if n == 1 and l == 0: # 1s
193 Rr = 2 * (Z / a0)**(3/2) * np.exp(-rho / 2)
194 elif n == 2 and l == 0: # 2s
195 Rr = (1 / (2 * np.sqrt(2))) * (Z / a0) ** (3/2) * (2 - rho) * np.exp(-rho / 2)
196 elif n == 2 and l == 1: # 2p
197 Rr = (1 / (2 * np.sqrt(6))) * (Z / a0) ** (3/2) * rho * np.exp(-rho / 2)
198 elif n == 3 and l == 0: # 3s
199 Rr = (1 / (9 * np.sqrt(3))) * (Z / a0) ** (3/2) * (6 - 6 * rho + rho ** 2) * np.exp(-rho / 2)
200 elif n == 3 and l == 1: # 3p
201 Rr = (1 / (9 * np.sqrt(6))) * (Z / a0) ** (3/2) * (4 - rho) * rho * np.exp(-rho / 2)
202 elif n == 3 and l == 2: # 3d
203 Rr = (1 / (9 * np.sqrt(30))) * (Z / a0) ** (3/2) * rho ** 2 * np.exp(-rho / 2)
204 elif n == 4 and l == 0: # 4s
205 Rr = 1/768 * (1/a0)**(3/2) * (192 - 144*r/a0 + 24*r**2/a0**2 - r**3/a0**3)*np.exp(-r/4/a0)
206 else:
207 Rr = None
208# print(f"\nError in tkWavefunctin_H.Rnl_if(): Unsuport (n,l)=({n}, {l})\n")
209# exit()
210
211 if Rr is None: return None
212 return kRnl * Rr
213
214def Rnl(r, n, l):
215 """
216 概要:
217 ラゲールの陪多項式を用いて動径波動関数を計算します。
218 引数:
219 :param r: 距離
220 :type r: float または ndarray
221 :param n: 主量子数
222 :type n: int
223 :param l: 方位量子数
224 :type l: int
225 戻り値:
226 :returns: 動径波動関数の値
227 :rtype: float または ndarray
228 """
229 zeta = 2.0 * r / n / a0
230 L_coff = (-1)**(2 * l + 1) * factorial(n + l)
231 f_coff = - ((2.0 / n / a0)**3 * factorial(n - l - 1) / 2.0 / n / factorial(n + l)**3)**(1.0 / 2.0)
232 K = f_coff * np.exp(-zeta / 2.0) * zeta**l * L_coff
233
234 return kRnl * K * assoc_laguerre(zeta, n - l - 1, 2 * l + 1)
235
236# 球面調和関数
237KPhi = 1.0 / sqrt(2.0 * pi)
238def Ylm_phi_r(phi, m):
239 """
240 概要:
241 球面調和関数の実数型の方位角成分を計算します。
242 引数:
243 :param phi: 方位角
244 :type phi: float または ndarray
245 :param m: 磁気量子数
246 :type m: int
247 戻り値:
248 :returns: 方位角成分の値
249 :rtype: float または ndarray
250 """
251 if m >= 0:
252 return KPhi * exp(1j * m * phi).real
253 else:
254 return KPhi * exp(-1j * m * phi).imag
255
256def Ylm_phi(phi, m):
257 """
258 概要:
259 球面調和関数の複素数型の方位角成分を計算します。
260 引数:
261 :param phi: 方位角
262 :type phi: float または ndarray
263 :param m: 磁気量子数
264 :type m: int
265 戻り値:
266 :returns: 方位角成分の値
267 :rtype: complex または ndarray
268 """
269 return KPhi * exp(1j * m * phi)
270
271KYlm = sqrt(4.0 * pi)
272def Ylm_theta(theta, l, m):
273 """
274 概要:
275 ルジャンドルの陪関数を用いて球面調和関数の極角成分を計算します。
276 引数:
277 :param theta: 極角
278 :type theta: float または ndarray
279 :param l: 方位量子数
280 :type l: int
281 :param m: 磁気量子数
282 :type m: int
283 戻り値:
284 :returns: 極角成分の値
285 :rtype: float または ndarray
286 """
287 ma = m if m >= 0 else -m
288 KTheta = sqrt((2 * l + 1) / 2 * factorial(l - ma) / factorial(l + ma))
289# KTheta = sqrt((2 * l + 1) / (4 * pi) * factorial(l - m) / factorial(l + m))
290# KTheta /= KPhi
291 if m >= 1 and m % 2 == 1:
292 KTheta *= -1.0
293
294 return KYlm * KTheta * lpmv(m, l, cos(theta))
295
296def Ylm(theta, phi, l, m, phase_m = 0.0):
297 """
298 概要:
299 複素数型の球面調和関数を計算します。
300 引数:
301 :param theta: 極角
302 :type theta: float または ndarray
303 :param phi: 方位角
304 :type phi: float または ndarray
305 :param l: 方位量子数
306 :type l: int
307 :param m: 磁気量子数
308 :type m: int
309 :param phase_m: 位相シフト (デフォルトは0.0)
310 :type phase_m: float
311 戻り値:
312 :returns: 球面調和関数の値
313 :rtype: complex または ndarray
314 """
315# return exp(-1.0j * phase_m) * sph_harm(m, l, phi, theta)
316 return exp(-1.0j * phase_m) * Ylm_phi(phi, m) * Ylm_theta(theta, l, m)
317
318def Ylm_r(theta, phi, l, m, phase_m = 0.0):
319 """
320 概要:
321 実数型の球面調和関数を計算します。
322 引数:
323 :param theta: 極角
324 :type theta: float または ndarray
325 :param phi: 方位角
326 :type phi: float または ndarray
327 :param l: 方位量子数
328 :type l: int
329 :param m: 磁気量子数
330 :type m: int
331 :param phase_m: 位相シフト (デフォルトは0.0)
332 :type phase_m: float
333 戻り値:
334 :returns: 実数型の球面調和関数の値
335 :rtype: float または ndarray
336 """
337# return exp(-1.0j * phase_m) * sph_harm(m, l, phi, theta)
338 return exp(-1.0j * phase_m) * Ylm_phi_r(phi, m) * Ylm_theta(theta, l, m)
339
340def Ylm_xyz(x, y, z, l, m, phase_m = 0.0):
341 """
342 概要:
343 直交座標系から実数型の球面調和関数を計算します。
344 引数:
345 :param x: x座標
346 :type x: float または ndarray
347 :param y: y座標
348 :type y: float または ndarray
349 :param z: z座標
350 :type z: float または ndarray
351 :param l: 方位量子数
352 :type l: int
353 :param m: 磁気量子数
354 :type m: int
355 :param phase_m: 位相シフト (デフォルトは0.0)
356 :type phase_m: float
357 戻り値:
358 :returns: 球面調和関数の値
359 :rtype: float または ndarray
360 """
361 r2 = x**2 + y**2 + z**2
362 r = sqrt(r2)
363 theta = arccos(z / r)
364 phi = arctan2(y, x)
365
366 return Ylm_r(theta, phi, l, m, phase_m)
367
368def Ylm_real(theta, phi, l, m, phase_m = 0.0):
369 """
370 概要:
371 複素数型の球面調和関数から実関数表現を計算します。
372 引数:
373 :param theta: 極角
374 :type theta: float または ndarray
375 :param phi: 方位角
376 :type phi: float または ndarray
377 :param l: 方位量子数
378 :type l: int
379 :param m: 磁気量子数
380 :type m: int
381 :param phase_m: 位相シフト (デフォルトは0.0)
382 :type phase_m: float
383 戻り値:
384 :returns: 実関数表現の球面調和関数の値
385 :rtype: float または ndarray
386 """
387 if m >= 0:
388 return Ylm(theta, phi, l, m, phase_m).real
389 elif m < 0:
390 return Ylm(theta, phi, l, -m, phase_m).imag
391
392def Ylm_xyz_real(x, y, z, l, m, phase_m = 0.0):
393 """
394 概要:
395 直交座標系から実関数表現の球面調和関数を計算します。
396 引数:
397 :param x: x座標
398 :type x: float または ndarray
399 :param y: y座標
400 :type y: float または ndarray
401 :param z: z座標
402 :type z: float または ndarray
403 :param l: 方位量子数
404 :type l: int
405 :param m: 磁気量子数
406 :type m: int
407 :param phase_m: 位相シフト (デフォルトは0.0)
408 :type phase_m: float
409 戻り値:
410 :returns: 実関数表現の球面調和関数の値
411 :rtype: float または ndarray
412 """
413 r2 = x**2 + y**2 + z**2
414 r = sqrt(r2)
415 theta = arccos(z / r)
416 phi = arctan2(y, x)
417
418 return Ylm_real(theta, phi, l, m, phase_m)
419
420def psi_r(r, theta, phi, n, l, m, phase = 0.0):
421 """
422 概要:
423 球座標系での水素原子の複素波動関数を計算します。
424 引数:
425 :param r: 距離
426 :type r: float または ndarray
427 :param theta: 極角
428 :type theta: float または ndarray
429 :param phi: 方位角
430 :type phi: float または ndarray
431 :param n: 主量子数
432 :type n: int
433 :param l: 方位量子数
434 :type l: int
435 :param m: 磁気量子数
436 :type m: int
437 :param phase: 位相シフト (デフォルトは0.0)
438 :type phase: float
439 戻り値:
440 :returns: 波動関数の値
441 :rtype: complex または ndarray
442 """
443 return exp(-1.0j * phase) * Rnl(r, n, l) * Ylm(theta, phi, l, m)
444
445def psi_xyz(x, y, z, n, l, m, phase = 0.0):
446 """
447 概要:
448 直交座標系での水素原子の複素波動関数を計算します。
449 引数:
450 :param x: x座標
451 :type x: float または ndarray
452 :param y: y座標
453 :type y: float または ndarray
454 :param z: z座標
455 :type z: float または ndarray
456 :param n: 主量子数
457 :type n: int
458 :param l: 方位量子数
459 :type l: int
460 :param m: 磁気量子数
461 :type m: int
462 :param phase: 位相シフト (デフォルトは0.0)
463 :type phase: float
464 戻り値:
465 :returns: 波動関数の値
466 :rtype: complex または ndarray
467 """
468 r2 = x**2 + y**2 + z**2
469 r = sqrt(r2)
470 theta = arccos(z / r)
471 phi = arctan2(y, x)
472 return psi_r(r, theta, phi, n, l, m, phase)
473
474def psi_r_real(r, theta, phi, n, l, m, phase = 0.0):
475 """
476 概要:
477 球座標系での水素原子の実関数表現の波動関数を計算します。
478 引数:
479 :param r: 距離
480 :type r: float または ndarray
481 :param theta: 極角
482 :type theta: float または ndarray
483 :param phi: 方位角
484 :type phi: float または ndarray
485 :param n: 主量子数
486 :type n: int
487 :param l: 方位量子数
488 :type l: int
489 :param m: 磁気量子数
490 :type m: int
491 :param phase: 位相シフト (デフォルトは0.0)
492 :type phase: float
493 戻り値:
494 :returns: 実関数表現の波動関数の値
495 :rtype: float または ndarray
496 """
497 if m >= 0:
498 f = psi_r(r, theta, phi, n, l, m)
499 return f.real
500 else:
501 f = psi_r(r, theta, phi, n, l, -m)
502 return f.imag
503
504def psi_xyz_real(x, y, z, n, l, m, phase = 0.0):
505 """
506 概要:
507 直交座標系での水素原子の実関数表現の波動関数を計算します。
508 引数:
509 :param x: x座標
510 :type x: float または ndarray
511 :param y: y座標
512 :type y: float または ndarray
513 :param z: z座標
514 :type z: float または ndarray
515 :param n: 主量子数
516 :type n: int
517 :param l: 方位量子数
518 :type l: int
519 :param m: 磁気量子数
520 :type m: int
521 :param phase: 位相シフト (デフォルトは0.0)
522 :type phase: float
523 戻り値:
524 :returns: 実関数表現の波動関数の値
525 :rtype: float または ndarray
526 """
527 r2 = x**2 + y**2 + z**2
528 r = sqrt(r2)
529 theta = arccos(z / r)
530 phi = arctan2(y, x)
531 if m >= 0:
532 f = psi_r(r, theta, phi, l, m, phase_m)
533 return f.real
534 else:
535 f = psi_r(r, theta, phi, l, -m, phase_m)
536 return f.imag