mc_alloy.py ダウンロード/コピー

mc_alloy.py をダウンロード

mc_alloy.py
mc_alloy.py
  1"""
  2概要:
  3    正則溶液モデルに基づく平均場自由エネルギーの計算と、2次元格子ガスKawasakiモンテカルロシミュレーションを実行します。
  4詳細説明:
  5    合金の相分離や秩序化現象を、自由エネルギーの可視化やアニメーションを通じてシミュレーションします。
  6関連リンク:
  7    mc_alloy_usage
  8"""
  9import argparse
 10import numpy as np
 11import matplotlib.pyplot as plt
 12from matplotlib.animation import FuncAnimation
 13from numba import njit
 14
 15# ==========================================
 16# 物理定数と基本関数の定義
 17# ==========================================
 18kB = 8.6173e-5  # ボルツマン定数 (eV/K)
 19
 20def calc_omega(H_AA, H_BB, H_AB, z=4):
 21    """
 22    概要:
 23        相互作用パラメータOmegaを計算します。
 24    詳細説明:
 25        配位数zと各結合エネルギーから、混合によるエネルギー変化の指標となるOmegaを求めます。
 26    引数:
 27        :param H_AA: A-A結合エネルギー
 28        :type H_AA: float
 29        :param H_BB: B-B結合エネルギー
 30        :type H_BB: float
 31        :param H_AB: A-B結合エネルギー
 32        :type H_AB: float
 33        :param z: 配位数
 34        :type z: int
 35    戻り値:
 36        :returns: 計算された相互作用パラメータOmega
 37        :rtype: float
 38    """
 39    return z * (H_AB - (H_AA + H_BB) / 2.0)
 40
 41def G_x(x, T, H_AA, H_BB, Omega, z=4):
 42    """
 43    概要:
 44        格子サイトあたりのBragg-Williams自由エネルギーを計算します。
 45    詳細説明:
 46        H_AA、H_BB、H_ABは結合エネルギーです。線形な参照項を保持することで、AとBの端成分間のエネルギー的非対称性が自由エネルギーに反映されます。
 47    引数:
 48        :param x: B原子の組成比
 49        :type x: float または numpy.ndarray
 50        :param T: 温度
 51        :type T: float
 52        :param H_AA: A-A結合エネルギー
 53        :type H_AA: float
 54        :param H_BB: B-B結合エネルギー
 55        :type H_BB: float
 56        :param Omega: 相互作用パラメータ
 57        :type Omega: float
 58        :param z: 配位数
 59        :type z: int
 60    戻り値:
 61        :returns: 自由エネルギー
 62        :rtype: float または numpy.ndarray
 63    """
 64    x_safe = np.clip(x, 1e-10, 1 - 1e-10)
 65    H_mix = 0.5 * z * ((1 - x) * H_AA + x * H_BB) + Omega * x * (1 - x)
 66    S_mix = -kB * T * (x_safe * np.log(x_safe) + (1 - x_safe) * np.log(1 - x_safe))
 67    return H_mix - S_mix
 68
 69# ==========================================
 70# Numbaによる超高速MC・解析コア
 71# ==========================================
 72@njit
 73def count_diff_bonds_except(grid, i, j, L, atom_type, exclude_i, exclude_j):
 74    """
 75    概要:
 76        指定した1つの隣接サイトを除き、位置i, jにおける異種原子との第1近接結合数をカウントします。
 77    引数:
 78        :param grid: 格子状態を格納した2次元配列
 79        :type grid: numpy.ndarray
 80        :param i: 行インデックス
 81        :type i: int
 82        :param j: 列インデックス
 83        :type j: int
 84        :param L: 格子サイズ
 85        :type L: int
 86        :param atom_type: 注目している原子の種類
 87        :type atom_type: int
 88        :param exclude_i: 除外する隣接サイトの行インデックス
 89        :type exclude_i: int
 90        :param exclude_j: 除外する隣接サイトの列インデックス
 91        :type exclude_j: int
 92    戻り値:
 93        :returns: 条件を満たす異種結合の数
 94        :rtype: int
 95    """
 96    count = 0
 97    ni, nj = (i + 1) % L, j
 98    if not (ni == exclude_i and nj == exclude_j) and grid[ni, nj] != atom_type: count += 1
 99    ni, nj = (i - 1) % L, j
100    if not (ni == exclude_i and nj == exclude_j) and grid[ni, nj] != atom_type: count += 1
101    ni, nj = i, (j + 1) % L
102    if not (ni == exclude_i and nj == exclude_j) and grid[ni, nj] != atom_type: count += 1
103    ni, nj = i, (j - 1) % L
104    if not (ni == exclude_i and nj == exclude_j) and grid[ni, nj] != atom_type: count += 1
105    return count
106
107@njit
108def kawasaki_steps(grid, L, Omega_z, kT, n_steps):
109    """
110    概要:
111        Kawasakiダイナミクスによるモンテカルロステップを実行します。
112    詳細説明:
113        隣接する異なる種類の原子をランダムに選び、エネルギー変化に基づいて交換の採否を決定します。
114    引数:
115        :param grid: 格子状態を格納した2次元配列
116        :type grid: numpy.ndarray
117        :param L: 格子サイズ
118        :type L: int
119        :param Omega_z: 交換エネルギーの変化計算に使用するパラメータ
120        :type Omega_z: float
121        :param kT: 熱エネルギー
122        :type kT: float
123        :param n_steps: 実行するステップ数
124        :type n_steps: int
125    戻り値:
126        :returns: なし
127        :rtype: None
128    """
129    for _ in range(n_steps):
130        i1 = np.random.randint(L)
131        j1 = np.random.randint(L)
132        direction = np.random.randint(4)
133        if direction == 0:   i2, j2 = (i1 + 1) % L, j1
134        elif direction == 1: i2, j2 = (i1 - 1) % L, j1
135        elif direction == 2: i2, j2 = i1, (j1 + 1) % L
136        else:                i2, j2 = i1, (j1 - 1) % L
137        
138        c1 = grid[i1, j1]
139        c2 = grid[i2, j2]
140        if c1 == c2:
141            continue
142            
143        # The bond between the two exchanged sites remains an A-B bond.  It
144        # must not enter dE; count only the other three neighbors of each site.
145        old_bonds = (count_diff_bonds_except(grid, i1, j1, L, c1, i2, j2)
146                     + count_diff_bonds_except(grid, i2, j2, L, c2, i1, j1))
147        new_bonds = (count_diff_bonds_except(grid, i1, j1, L, c2, i2, j2)
148                     + count_diff_bonds_except(grid, i2, j2, L, c1, i1, j1))
149        
150        d_bonds = new_bonds - old_bonds
151        dE = d_bonds * Omega_z
152        
153        if dE <= 0.0 or np.random.rand() < np.exp(-dE / kT):
154            grid[i1, j1] = c2
155            grid[i2, j2] = c1
156
157@njit
158def calc_sro(grid, L, x_B):
159    """
160    概要:
161        Warren-Cowleyの短距離秩序SROパラメータを計算します。
162    詳細説明:
163        第1近接と第2近接について、格子内の配置に基づくSROパラメータを算出します。
164    引数:
165        :param grid: 格子状態を格納した2次元配列
166        :type grid: numpy.ndarray
167        :param L: 格子サイズ
168        :type L: int
169        :param x_B: B原子の組成比
170        :type x_B: float
171    戻り値:
172        :returns: 第1近接と第2近接のSROパラメータのタプル
173        :rtype: tuple
174    """
175    N_A = 0
176    N_AB_1nn = 0
177    N_AB_2nn = 0
178    
179    for i in range(L):
180        for j in range(L):
181            if grid[i, j] == 1:  # A原子の場合
182                N_A += 1
183                if grid[(i+1)%L, j] == -1: N_AB_1nn += 1
184                if grid[(i-1)%L, j] == -1: N_AB_1nn += 1
185                if grid[i, (j+1)%L] == -1: N_AB_1nn += 1
186                if grid[i, (j-1)%L] == -1: N_AB_1nn += 1
187                
188                if grid[(i+1)%L, (j+1)%L] == -1: N_AB_2nn += 1
189                if grid[(i-1)%L, (j+1)%L] == -1: N_AB_2nn += 1
190                if grid[(i+1)%L, (j-1)%L] == -1: N_AB_2nn += 1
191                if grid[(i-1)%L, (j-1)%L] == -1: N_AB_2nn += 1
192
193    if N_A == 0 or x_B == 0.0 or x_B == 1.0:
194        return 0.0, 0.0
195
196    P_BA_1 = N_AB_1nn / (4.0 * N_A)
197    P_BA_2 = N_AB_2nn / (4.0 * N_A)
198    
199    alpha_1 = 1.0 - (P_BA_1 / x_B)
200    alpha_2 = 1.0 - (P_BA_2 / x_B)
201    
202    return alpha_1, alpha_2
203
204@njit
205def count_unlike_bonds(grid, L):
206    """
207    概要:
208        格子内の全ての異種原子間の第1近接結合数をカウントします。
209    詳細説明:
210        重複を避けるため、右方向と上方向のみの結合を確認します。
211    引数:
212        :param grid: 格子状態を格納した2次元配列
213        :type grid: numpy.ndarray
214        :param L: 格子サイズ
215        :type L: int
216    戻り値:
217        :returns: 異種結合の総数
218        :rtype: int
219    """
220    n_ab = 0
221    for i in range(L):
222        for j in range(L):
223            if grid[i, j] != grid[(i + 1) % L, j]:
224                n_ab += 1
225            if grid[i, j] != grid[i, (j + 1) % L]:
226                n_ab += 1
227    return n_ab
228
229@njit
230def seed_numba_rng(seed):
231    """
232    概要:
233        Numba用の乱数生成器にシードを設定します。
234    引数:
235        :param seed: 乱数シード値
236        :type seed: int
237    戻り値:
238        :returns: なし
239        :rtype: None
240    """
241    np.random.seed(seed)
242
243# ==========================================
244# メイン実行部
245# ==========================================
246def main():
247    """
248    概要:
249        コマンドライン引数を解析し、自由エネルギーの可視化またはモンテカルロシミュレーションを実行します。
250    詳細説明:
251        モードに応じて、自由エネルギーの1次元、2次元、3次元プロット、または格子ガスの状態変化をアニメーションで表示します。
252    戻り値:
253        :returns: なし
254        :rtype: None
255    """
256    parser = argparse.ArgumentParser(
257        description="Regular-solution mean field and 2D lattice-gas (Ising) Kawasaki MC"
258    )
259    parser.add_argument("--mode", type=str, default="sim", choices=["Gx", "Gx3c", "Gx3d", "sim"], help="実行モード")
260    parser.add_argument("--HAA", type=float, default=0.0, help="A-A結合エネルギー (eV/bond)")
261    parser.add_argument("--HBB", type=float, default=0.04, help="B-B結合エネルギー (eV/bond)")
262    parser.add_argument("--HAB", type=float, default=0.06, help="A-B結合エネルギー (eV/bond)")
263    parser.add_argument("--xb", type=float, default=0.5, help="B原子の組成比 (0.0~1.0)")
264    parser.add_argument("--T", type=float, default=850, help="シミュレーション温度 (K)")
265    parser.add_argument("--Tmin", type=float, default=100, help="プロット用最小温度 (K)")
266    parser.add_argument("--Tmax", type=float, default=1000, help="プロット用最大温度 (K)")
267    parser.add_argument("--n-composition", type=int, default=200, help="G(x) の組成分割数")
268    parser.add_argument("--n-temperature", type=int, default=100, help="G(x,T) の温度分割数")
269    parser.add_argument("--n-gx-curves", type=int, default=10, help="Gx モードで重ね描きする温度曲線数")
270    parser.add_argument("--gx-offset", type=float, default=0.02, help="Gx モードの曲線ごとの縦方向オフセット (eV/site)")
271    parser.add_argument("--L", type=int, default=200, help="MCグリッドサイズ")
272    parser.add_argument("--init", type=str, default="random", choices=["random", "separated"], help="MC初期状態")
273    parser.add_argument("--sweeps-per-frame", type=int, default=1, help="アニメーション1フレーム当たりのMC sweep数")
274    parser.add_argument("--n-frames", type=int, default=5000, help="アニメーション総フレーム数")
275    parser.add_argument("--interval-ms", type=int, default=30, help="アニメーションのフレーム間隔 (ms)")
276    parser.add_argument("--output-interval", type=int, default=10, help="コンソール出力のフレーム間隔")
277    parser.add_argument("--seed", type=int, default=None, help="乱数seed(指定しない場合はランダム)")
278    
279    args = parser.parse_args()
280
281    z = 4  # square lattice coordination number
282    Omega = calc_omega(args.HAA, args.HBB, args.HAB, z=z)
283    Tc_MF = Omega / (2 * kB)
284    Tc_2D = 2.269 * (Omega / 8) / kB
285
286    print(f"--- 物理パラメータ ---")
287    print(f"Omega = {Omega:.4f} eV")
288    print(f"T_c (平均場) = {Tc_MF:.1f} K")
289    print(f"T_c (2D厳密解) = {Tc_2D:.1f} K")
290    print("-" * 20)
291
292    if args.mode in ['Gx', 'Gx3c', 'Gx3d']:
293        x_array = np.linspace(0.001, 0.999, args.n_composition)
294        T_array = np.linspace(args.Tmin, args.Tmax, args.n_temperature)
295        
296        if args.mode == 'Gx':
297            plt.figure(figsize=(8, 6))
298            T_steps = np.linspace(args.Tmin, args.Tmax, args.n_gx_curves)
299            for i, temp in enumerate(T_steps):
300                G = G_x(x_array, temp, args.HAA, args.HBB, Omega, z)
301                plt.plot(x_array, G + i * args.gx_offset, label=f"T={int(temp)} K")
302            plt.title("Bragg-Williams free energy G(x) (with offset)")
303            plt.xlabel("Composition x (B fraction)")
304            plt.ylabel("Gibbs free energy G (eV/site) + offset")
305            plt.legend(bbox_to_anchor=(1.05, 1), loc='upper left')
306            plt.tight_layout()
307            plt.show()
308
309        elif args.mode == 'Gx3c':
310            X, Y = np.meshgrid(x_array, T_array)
311            Z = G_x(X, Y, args.HAA, args.HBB, Omega, z)
312            plt.figure(figsize=(8, 6))
313            cp = plt.contourf(X, Y, Z, levels=50, cmap='viridis')
314            plt.colorbar(cp, label="Gibbs Free Energy (eV)")
315            plt.axhline(Tc_MF, color='w', linestyle='--', label=f"Tc (mean field) = {Tc_MF:.0f} K")
316            plt.axhline(Tc_2D, color='r', linestyle=':', label=f"Tc (2D Ising) = {Tc_2D:.0f} K")
317            plt.title("Mean-field G(x, T) contour")
318            plt.xlabel("Composition x")
319            plt.ylabel("Temperature T (K)")
320            plt.legend()
321            plt.show()
322
323        elif args.mode == 'Gx3d':
324            fig = plt.figure(figsize=(10, 8))
325            ax = fig.add_subplot(111, projection='3d')
326            X, Y = np.meshgrid(x_array, T_array)
327            Z = G_x(X, Y, args.HAA, args.HBB, Omega, z)
328            surf = ax.plot_surface(X, Y, Z, cmap='coolwarm', edgecolor='none')
329            fig.colorbar(surf, shrink=0.5, aspect=5)
330            ax.set_title("G(x, T) 3D Surface")
331            plt.show()
332
333    elif args.mode == 'sim':
334        N_total = args.L * args.L
335        N_B = int(N_total * args.xb)
336        N_A = N_total - N_B
337        x_B_actual = N_B / N_total
338
339        if args.seed is not None:
340            np.random.seed(args.seed)
341            seed_numba_rng(args.seed)
342        
343        if args.init == 'random':
344            flat = np.array([1]*N_A + [-1]*N_B, dtype=np.int8)
345            np.random.shuffle(flat)
346            grid = flat.reshape((args.L, args.L))
347        else:
348            grid = np.ones((args.L, args.L), dtype=np.int8)
349            cols_B = N_B // args.L
350            if cols_B > 0: grid[:, -cols_B:] = -1
351            rem_B = N_B % args.L
352            if rem_B > 0:  grid[:rem_B, -(cols_B + 1)] = -1
353            
354        fig, ax = plt.subplots(figsize=(7, 7))
355        cmap = plt.cm.get_cmap('bwr', 2) 
356        im = ax.imshow(grid, cmap=cmap, vmin=-1, vmax=1, animated=True, interpolation='nearest')
357        ax.axis('off')
358        
359        # 解決策1: 枠外のタイトルを廃止し、枠内にテキストボックスを配置
360        title_text = ax.text(0.5, 0.98, "", transform=ax.transAxes,
361                             ha="center", va="top", fontsize=12,
362                             bbox=dict(facecolor='white', alpha=0.85, edgecolor='none'))
363        
364        steps_per_frame = args.sweeps_per_frame * args.L * args.L
365        Omega_z = Omega / 4.0
366        kT = kB * args.T
367
368        def update(frame):
369            kawasaki_steps(grid, args.L, Omega_z, kT, steps_per_frame)
370            alpha_1, alpha_2 = calc_sro(grid, args.L, x_B_actual)
371            n_ab = count_unlike_bonds(grid, args.L)
372            e_mix_per_site = n_ab * Omega_z / N_total
373            
374            # 画像上のテキスト更新
375            title_text.set_text(
376                f"T={args.T:g} K, x_B={x_B_actual:.4f} (Frame {frame})\n"
377                f"SRO 1NN (α1): {alpha_1:.4f} | 2NN (α2): {alpha_2:.4f}\n"
378                f"N_AB={n_ab} | E_mix/N={e_mix_per_site:.5f} eV"
379            )
380            
381            # コンソールへの定期出力
382            if frame % args.output_interval == 0:
383                print(
384                    f"Frame {frame:4d} | N_AB: {n_ab:6d} | E_mix/N: {e_mix_per_site:9.5f} eV"
385                    f" | 1NN(α1): {alpha_1:8.4f} | 2NN(α2): {alpha_2:8.4f}"
386                )
387                
388            im.set_data(grid)
389            return im, title_text
390
391        ani = FuncAnimation(fig, update, frames=args.n_frames, interval=args.interval_ms, blit=True)
392        plt.show()
393
394if __name__ == "__main__":
395    main()