mc_alloy.py ダウンロード/コピー
mc_alloy.py
mc_alloy.py
1"""
2概要:
3 正則溶液モデルに基づく平均場自由エネルギーの計算と、2次元格子ガスKawasakiモンテカルロシミュレーションを実行します。
4詳細説明:
5 合金の相分離や秩序化現象を、自由エネルギーの可視化やアニメーションを通じてシミュレーションします。
6関連リンク:
7 mc_alloy_usage
8"""
9import argparse
10import numpy as np
11import matplotlib.pyplot as plt
12from matplotlib.animation import FuncAnimation
13from numba import njit
14
15# ==========================================
16# 物理定数と基本関数の定義
17# ==========================================
18kB = 8.6173e-5 # ボルツマン定数 (eV/K)
19
20def calc_omega(H_AA, H_BB, H_AB, z=4):
21 """
22 概要:
23 相互作用パラメータOmegaを計算します。
24 詳細説明:
25 配位数zと各結合エネルギーから、混合によるエネルギー変化の指標となるOmegaを求めます。
26 引数:
27 :param H_AA: A-A結合エネルギー
28 :type H_AA: float
29 :param H_BB: B-B結合エネルギー
30 :type H_BB: float
31 :param H_AB: A-B結合エネルギー
32 :type H_AB: float
33 :param z: 配位数
34 :type z: int
35 戻り値:
36 :returns: 計算された相互作用パラメータOmega
37 :rtype: float
38 """
39 return z * (H_AB - (H_AA + H_BB) / 2.0)
40
41def G_x(x, T, H_AA, H_BB, Omega, z=4):
42 """
43 概要:
44 格子サイトあたりのBragg-Williams自由エネルギーを計算します。
45 詳細説明:
46 H_AA、H_BB、H_ABは結合エネルギーです。線形な参照項を保持することで、AとBの端成分間のエネルギー的非対称性が自由エネルギーに反映されます。
47 引数:
48 :param x: B原子の組成比
49 :type x: float または numpy.ndarray
50 :param T: 温度
51 :type T: float
52 :param H_AA: A-A結合エネルギー
53 :type H_AA: float
54 :param H_BB: B-B結合エネルギー
55 :type H_BB: float
56 :param Omega: 相互作用パラメータ
57 :type Omega: float
58 :param z: 配位数
59 :type z: int
60 戻り値:
61 :returns: 自由エネルギー
62 :rtype: float または numpy.ndarray
63 """
64 x_safe = np.clip(x, 1e-10, 1 - 1e-10)
65 H_mix = 0.5 * z * ((1 - x) * H_AA + x * H_BB) + Omega * x * (1 - x)
66 S_mix = -kB * T * (x_safe * np.log(x_safe) + (1 - x_safe) * np.log(1 - x_safe))
67 return H_mix - S_mix
68
69# ==========================================
70# Numbaによる超高速MC・解析コア
71# ==========================================
72@njit
73def count_diff_bonds_except(grid, i, j, L, atom_type, exclude_i, exclude_j):
74 """
75 概要:
76 指定した1つの隣接サイトを除き、位置i, jにおける異種原子との第1近接結合数をカウントします。
77 引数:
78 :param grid: 格子状態を格納した2次元配列
79 :type grid: numpy.ndarray
80 :param i: 行インデックス
81 :type i: int
82 :param j: 列インデックス
83 :type j: int
84 :param L: 格子サイズ
85 :type L: int
86 :param atom_type: 注目している原子の種類
87 :type atom_type: int
88 :param exclude_i: 除外する隣接サイトの行インデックス
89 :type exclude_i: int
90 :param exclude_j: 除外する隣接サイトの列インデックス
91 :type exclude_j: int
92 戻り値:
93 :returns: 条件を満たす異種結合の数
94 :rtype: int
95 """
96 count = 0
97 ni, nj = (i + 1) % L, j
98 if not (ni == exclude_i and nj == exclude_j) and grid[ni, nj] != atom_type: count += 1
99 ni, nj = (i - 1) % L, j
100 if not (ni == exclude_i and nj == exclude_j) and grid[ni, nj] != atom_type: count += 1
101 ni, nj = i, (j + 1) % L
102 if not (ni == exclude_i and nj == exclude_j) and grid[ni, nj] != atom_type: count += 1
103 ni, nj = i, (j - 1) % L
104 if not (ni == exclude_i and nj == exclude_j) and grid[ni, nj] != atom_type: count += 1
105 return count
106
107@njit
108def kawasaki_steps(grid, L, Omega_z, kT, n_steps):
109 """
110 概要:
111 Kawasakiダイナミクスによるモンテカルロステップを実行します。
112 詳細説明:
113 隣接する異なる種類の原子をランダムに選び、エネルギー変化に基づいて交換の採否を決定します。
114 引数:
115 :param grid: 格子状態を格納した2次元配列
116 :type grid: numpy.ndarray
117 :param L: 格子サイズ
118 :type L: int
119 :param Omega_z: 交換エネルギーの変化計算に使用するパラメータ
120 :type Omega_z: float
121 :param kT: 熱エネルギー
122 :type kT: float
123 :param n_steps: 実行するステップ数
124 :type n_steps: int
125 戻り値:
126 :returns: なし
127 :rtype: None
128 """
129 for _ in range(n_steps):
130 i1 = np.random.randint(L)
131 j1 = np.random.randint(L)
132 direction = np.random.randint(4)
133 if direction == 0: i2, j2 = (i1 + 1) % L, j1
134 elif direction == 1: i2, j2 = (i1 - 1) % L, j1
135 elif direction == 2: i2, j2 = i1, (j1 + 1) % L
136 else: i2, j2 = i1, (j1 - 1) % L
137
138 c1 = grid[i1, j1]
139 c2 = grid[i2, j2]
140 if c1 == c2:
141 continue
142
143 # The bond between the two exchanged sites remains an A-B bond. It
144 # must not enter dE; count only the other three neighbors of each site.
145 old_bonds = (count_diff_bonds_except(grid, i1, j1, L, c1, i2, j2)
146 + count_diff_bonds_except(grid, i2, j2, L, c2, i1, j1))
147 new_bonds = (count_diff_bonds_except(grid, i1, j1, L, c2, i2, j2)
148 + count_diff_bonds_except(grid, i2, j2, L, c1, i1, j1))
149
150 d_bonds = new_bonds - old_bonds
151 dE = d_bonds * Omega_z
152
153 if dE <= 0.0 or np.random.rand() < np.exp(-dE / kT):
154 grid[i1, j1] = c2
155 grid[i2, j2] = c1
156
157@njit
158def calc_sro(grid, L, x_B):
159 """
160 概要:
161 Warren-Cowleyの短距離秩序SROパラメータを計算します。
162 詳細説明:
163 第1近接と第2近接について、格子内の配置に基づくSROパラメータを算出します。
164 引数:
165 :param grid: 格子状態を格納した2次元配列
166 :type grid: numpy.ndarray
167 :param L: 格子サイズ
168 :type L: int
169 :param x_B: B原子の組成比
170 :type x_B: float
171 戻り値:
172 :returns: 第1近接と第2近接のSROパラメータのタプル
173 :rtype: tuple
174 """
175 N_A = 0
176 N_AB_1nn = 0
177 N_AB_2nn = 0
178
179 for i in range(L):
180 for j in range(L):
181 if grid[i, j] == 1: # A原子の場合
182 N_A += 1
183 if grid[(i+1)%L, j] == -1: N_AB_1nn += 1
184 if grid[(i-1)%L, j] == -1: N_AB_1nn += 1
185 if grid[i, (j+1)%L] == -1: N_AB_1nn += 1
186 if grid[i, (j-1)%L] == -1: N_AB_1nn += 1
187
188 if grid[(i+1)%L, (j+1)%L] == -1: N_AB_2nn += 1
189 if grid[(i-1)%L, (j+1)%L] == -1: N_AB_2nn += 1
190 if grid[(i+1)%L, (j-1)%L] == -1: N_AB_2nn += 1
191 if grid[(i-1)%L, (j-1)%L] == -1: N_AB_2nn += 1
192
193 if N_A == 0 or x_B == 0.0 or x_B == 1.0:
194 return 0.0, 0.0
195
196 P_BA_1 = N_AB_1nn / (4.0 * N_A)
197 P_BA_2 = N_AB_2nn / (4.0 * N_A)
198
199 alpha_1 = 1.0 - (P_BA_1 / x_B)
200 alpha_2 = 1.0 - (P_BA_2 / x_B)
201
202 return alpha_1, alpha_2
203
204@njit
205def count_unlike_bonds(grid, L):
206 """
207 概要:
208 格子内の全ての異種原子間の第1近接結合数をカウントします。
209 詳細説明:
210 重複を避けるため、右方向と上方向のみの結合を確認します。
211 引数:
212 :param grid: 格子状態を格納した2次元配列
213 :type grid: numpy.ndarray
214 :param L: 格子サイズ
215 :type L: int
216 戻り値:
217 :returns: 異種結合の総数
218 :rtype: int
219 """
220 n_ab = 0
221 for i in range(L):
222 for j in range(L):
223 if grid[i, j] != grid[(i + 1) % L, j]:
224 n_ab += 1
225 if grid[i, j] != grid[i, (j + 1) % L]:
226 n_ab += 1
227 return n_ab
228
229@njit
230def seed_numba_rng(seed):
231 """
232 概要:
233 Numba用の乱数生成器にシードを設定します。
234 引数:
235 :param seed: 乱数シード値
236 :type seed: int
237 戻り値:
238 :returns: なし
239 :rtype: None
240 """
241 np.random.seed(seed)
242
243# ==========================================
244# メイン実行部
245# ==========================================
246def main():
247 """
248 概要:
249 コマンドライン引数を解析し、自由エネルギーの可視化またはモンテカルロシミュレーションを実行します。
250 詳細説明:
251 モードに応じて、自由エネルギーの1次元、2次元、3次元プロット、または格子ガスの状態変化をアニメーションで表示します。
252 戻り値:
253 :returns: なし
254 :rtype: None
255 """
256 parser = argparse.ArgumentParser(
257 description="Regular-solution mean field and 2D lattice-gas (Ising) Kawasaki MC"
258 )
259 parser.add_argument("--mode", type=str, default="sim", choices=["Gx", "Gx3c", "Gx3d", "sim"], help="実行モード")
260 parser.add_argument("--HAA", type=float, default=0.0, help="A-A結合エネルギー (eV/bond)")
261 parser.add_argument("--HBB", type=float, default=0.04, help="B-B結合エネルギー (eV/bond)")
262 parser.add_argument("--HAB", type=float, default=0.06, help="A-B結合エネルギー (eV/bond)")
263 parser.add_argument("--xb", type=float, default=0.5, help="B原子の組成比 (0.0~1.0)")
264 parser.add_argument("--T", type=float, default=850, help="シミュレーション温度 (K)")
265 parser.add_argument("--Tmin", type=float, default=100, help="プロット用最小温度 (K)")
266 parser.add_argument("--Tmax", type=float, default=1000, help="プロット用最大温度 (K)")
267 parser.add_argument("--n-composition", type=int, default=200, help="G(x) の組成分割数")
268 parser.add_argument("--n-temperature", type=int, default=100, help="G(x,T) の温度分割数")
269 parser.add_argument("--n-gx-curves", type=int, default=10, help="Gx モードで重ね描きする温度曲線数")
270 parser.add_argument("--gx-offset", type=float, default=0.02, help="Gx モードの曲線ごとの縦方向オフセット (eV/site)")
271 parser.add_argument("--L", type=int, default=200, help="MCグリッドサイズ")
272 parser.add_argument("--init", type=str, default="random", choices=["random", "separated"], help="MC初期状態")
273 parser.add_argument("--sweeps-per-frame", type=int, default=1, help="アニメーション1フレーム当たりのMC sweep数")
274 parser.add_argument("--n-frames", type=int, default=5000, help="アニメーション総フレーム数")
275 parser.add_argument("--interval-ms", type=int, default=30, help="アニメーションのフレーム間隔 (ms)")
276 parser.add_argument("--output-interval", type=int, default=10, help="コンソール出力のフレーム間隔")
277 parser.add_argument("--seed", type=int, default=None, help="乱数seed(指定しない場合はランダム)")
278
279 args = parser.parse_args()
280
281 z = 4 # square lattice coordination number
282 Omega = calc_omega(args.HAA, args.HBB, args.HAB, z=z)
283 Tc_MF = Omega / (2 * kB)
284 Tc_2D = 2.269 * (Omega / 8) / kB
285
286 print(f"--- 物理パラメータ ---")
287 print(f"Omega = {Omega:.4f} eV")
288 print(f"T_c (平均場) = {Tc_MF:.1f} K")
289 print(f"T_c (2D厳密解) = {Tc_2D:.1f} K")
290 print("-" * 20)
291
292 if args.mode in ['Gx', 'Gx3c', 'Gx3d']:
293 x_array = np.linspace(0.001, 0.999, args.n_composition)
294 T_array = np.linspace(args.Tmin, args.Tmax, args.n_temperature)
295
296 if args.mode == 'Gx':
297 plt.figure(figsize=(8, 6))
298 T_steps = np.linspace(args.Tmin, args.Tmax, args.n_gx_curves)
299 for i, temp in enumerate(T_steps):
300 G = G_x(x_array, temp, args.HAA, args.HBB, Omega, z)
301 plt.plot(x_array, G + i * args.gx_offset, label=f"T={int(temp)} K")
302 plt.title("Bragg-Williams free energy G(x) (with offset)")
303 plt.xlabel("Composition x (B fraction)")
304 plt.ylabel("Gibbs free energy G (eV/site) + offset")
305 plt.legend(bbox_to_anchor=(1.05, 1), loc='upper left')
306 plt.tight_layout()
307 plt.show()
308
309 elif args.mode == 'Gx3c':
310 X, Y = np.meshgrid(x_array, T_array)
311 Z = G_x(X, Y, args.HAA, args.HBB, Omega, z)
312 plt.figure(figsize=(8, 6))
313 cp = plt.contourf(X, Y, Z, levels=50, cmap='viridis')
314 plt.colorbar(cp, label="Gibbs Free Energy (eV)")
315 plt.axhline(Tc_MF, color='w', linestyle='--', label=f"Tc (mean field) = {Tc_MF:.0f} K")
316 plt.axhline(Tc_2D, color='r', linestyle=':', label=f"Tc (2D Ising) = {Tc_2D:.0f} K")
317 plt.title("Mean-field G(x, T) contour")
318 plt.xlabel("Composition x")
319 plt.ylabel("Temperature T (K)")
320 plt.legend()
321 plt.show()
322
323 elif args.mode == 'Gx3d':
324 fig = plt.figure(figsize=(10, 8))
325 ax = fig.add_subplot(111, projection='3d')
326 X, Y = np.meshgrid(x_array, T_array)
327 Z = G_x(X, Y, args.HAA, args.HBB, Omega, z)
328 surf = ax.plot_surface(X, Y, Z, cmap='coolwarm', edgecolor='none')
329 fig.colorbar(surf, shrink=0.5, aspect=5)
330 ax.set_title("G(x, T) 3D Surface")
331 plt.show()
332
333 elif args.mode == 'sim':
334 N_total = args.L * args.L
335 N_B = int(N_total * args.xb)
336 N_A = N_total - N_B
337 x_B_actual = N_B / N_total
338
339 if args.seed is not None:
340 np.random.seed(args.seed)
341 seed_numba_rng(args.seed)
342
343 if args.init == 'random':
344 flat = np.array([1]*N_A + [-1]*N_B, dtype=np.int8)
345 np.random.shuffle(flat)
346 grid = flat.reshape((args.L, args.L))
347 else:
348 grid = np.ones((args.L, args.L), dtype=np.int8)
349 cols_B = N_B // args.L
350 if cols_B > 0: grid[:, -cols_B:] = -1
351 rem_B = N_B % args.L
352 if rem_B > 0: grid[:rem_B, -(cols_B + 1)] = -1
353
354 fig, ax = plt.subplots(figsize=(7, 7))
355 cmap = plt.cm.get_cmap('bwr', 2)
356 im = ax.imshow(grid, cmap=cmap, vmin=-1, vmax=1, animated=True, interpolation='nearest')
357 ax.axis('off')
358
359 # 解決策1: 枠外のタイトルを廃止し、枠内にテキストボックスを配置
360 title_text = ax.text(0.5, 0.98, "", transform=ax.transAxes,
361 ha="center", va="top", fontsize=12,
362 bbox=dict(facecolor='white', alpha=0.85, edgecolor='none'))
363
364 steps_per_frame = args.sweeps_per_frame * args.L * args.L
365 Omega_z = Omega / 4.0
366 kT = kB * args.T
367
368 def update(frame):
369 kawasaki_steps(grid, args.L, Omega_z, kT, steps_per_frame)
370 alpha_1, alpha_2 = calc_sro(grid, args.L, x_B_actual)
371 n_ab = count_unlike_bonds(grid, args.L)
372 e_mix_per_site = n_ab * Omega_z / N_total
373
374 # 画像上のテキスト更新
375 title_text.set_text(
376 f"T={args.T:g} K, x_B={x_B_actual:.4f} (Frame {frame})\n"
377 f"SRO 1NN (α1): {alpha_1:.4f} | 2NN (α2): {alpha_2:.4f}\n"
378 f"N_AB={n_ab} | E_mix/N={e_mix_per_site:.5f} eV"
379 )
380
381 # コンソールへの定期出力
382 if frame % args.output_interval == 0:
383 print(
384 f"Frame {frame:4d} | N_AB: {n_ab:6d} | E_mix/N: {e_mix_per_site:9.5f} eV"
385 f" | 1NN(α1): {alpha_1:8.4f} | 2NN(α2): {alpha_2:8.4f}"
386 )
387
388 im.set_data(grid)
389 return im, title_text
390
391 ani = FuncAnimation(fig, update, frames=args.n_frames, interval=args.interval_ms, blit=True)
392 plt.show()
393
394if __name__ == "__main__":
395 main()